مدرس : دکتر مریم هژبریان نظری
برای اطلاعات بیشتر همین حالا با ما تماس بگیرید☘️
گاهی والدین احساس می‌کنند فرزندشان تقریباً یک‌شبه عوض شده است.
نوجوانی که قبلاً درباره اتفاق‌های روزش حرف می‌زد، حالا بیشتر ترجیح می‌دهد تنها باشد.
بیشتر وقتش را با موبایل می‌گذراند.
روی بعضی حرف‌ها خیلی زود واکنش نشان می‌دهد.
دوستانش برایش مهم‌تر شده‌اند.
بیشتر از قبل مخالفت می‌کند و جمله‌هایی مثل این شنیده می‌شود:
«خودم می‌دونم.»
«من دیگه بچه نیستم.»
«چرا انقدر منو کنترل می‌کنید؟»
در چنین شرایطی بعضی والدین سخت‌گیری را بیشتر می‌کنند و بعضی دیگر کاملاً عقب می‌کشند.
اما شاید مسئله اصلی این نباشد که نوجوان امروز «سخت‌تر» شده است.
او در دوره‌ای قرار دارد که همزمان با تغییرات نوجوانی، باید با دنیایی از موبایل، شبکه‌های اجتماعی، مقایسه شدن، فشار تحصیلی و حجم زیادی از اطلاعات و محرک‌ها هم کنار بیاید.
بنابراین سؤال مهم این است:
چگونه با نوجوان امروزی رفتار کنیم که نه ارتباطمان با او از بین برود و نه مرزهای تربیتی خانواده؟
نوجوانی دوره عبور از کودکی به بزرگسالی است.
در این دوره، نوجوان به‌تدریج می‌خواهد استقلال بیشتری تجربه کند، درباره خودش تصمیم بگیرد و هویت مستقل‌تری پیدا کند.
به همین دلیل رفتارهایی که والدین گاهی به‌عنوان «لجبازی» یا «حرف‌نشنوی» می‌بینند، همیشه فقط تلاش برای مخالفت نیستند.
گاهی پشت آن‌ها یک پیام وجود دارد:
«اجازه بده خودم هم انتخاب کنم.»
البته استقلال به معنی حذف قوانین خانواده نیست.
چالش اصلی این است که والدین یاد بگیرند چگونه در کنار حفظ مرزها، به نوجوان فرصت انتخاب و مسئولیت‌پذیری بیشتری بدهند.
یکی از نگرانی‌های رایج والدین این است:
«قبلاً همه چیز را برایم تعریف می‌کرد، اما حالا تقریباً چیزی نمی‌گوید.»
بخشی از این فاصله می‌تواند با فرایند طبیعی استقلال نوجوان مرتبط باشد.
اما نحوه واکنش والدین نیز اهمیت زیادی دارد.
اگر هر بار که نوجوان چیزی تعریف می‌کند بلافاصله با نصیحت، بازجویی، مقایسه یا سرزنش روبه‌رو شود، ممکن است به این نتیجه برسد که نگفتن راحت‌تر است.
گاهی نوجوان قبل از راه‌حل، به این نیاز دارد که احساس کند حرفش شنیده می‌شود.
وقتی نوجوان با صدای بلند صحبت می‌کند یا عصبانی می‌شود، پاسخ دادن با عصبانیت بیشتر معمولاً فقط تعارض را شدیدتر می‌کند.
اما این به معنی پذیرفتن بی‌احترامی هم نیست.
والدین می‌توانند هم احساس نوجوان را ببینند و هم برای رفتارش مرز مشخص داشته باشند.
مثلاً:
«می‌فهمم عصبانی هستی، اما با توهین ادامه نمی‌دیم. وقتی آروم‌تر شدی درباره‌اش صحبت می‌کنیم.»
این جمله با:
«تو همیشه بی‌ادبی می‌کنی!»
تفاوت مهمی دارد.
در حالت اول درباره رفتار صحبت می‌کنیم؛ در حالت دوم به خود نوجوان برچسب می‌زنیم.
موبایل برای نوجوان امروز فقط وسیله سرگرمی نیست.
دوستان، ارتباطات، بازی، موسیقی، آموزش و بخش بزرگی از زندگی اجتماعی او ممکن است داخل همین صفحه باشد.
به همین دلیل جمله ساده:
«گوشیتو بذار کنار.»
همیشه مسئله را حل نمی‌کند.
از طرف دیگر، استفاده بدون مرز از موبایل و شبکه‌های اجتماعی نیز می‌تواند روی خواب، درس، فعالیت بدنی و روابط خانوادگی اثر بگذارد.
راه‌حل معمولاً جنگ دائمی بر سر گوشی نیست؛ بلکه داشتن قوانین روشن، قابل اجرا و متناسب با سن نوجوان است.
قوانینی که بهتر است والدین خودشان هم تا حد امکان به آن‌ها پایبند باشند.
نظارت والدین همچنان مهم است، اما نظارت با کنترل دائمی یکسان نیست.
اگر نوجوان احساس کند کوچک‌ترین رفتار او تحت کنترل است، ممکن است به جای مسئولیت‌پذیری فقط یاد بگیرد چگونه بعضی چیزها را پنهان کند.
هدف نهایی این نیست که والدین تا همیشه تمام تصمیم‌های نوجوان را بگیرند.
هدف این است که نوجوان به‌تدریج بتواند تصمیم بگیرد، پیامد تصمیمش را ببیند و مسئولیت آن را بپذیرد.
گاهی مسئله این نیست که نوجوان حرف ما را نمی‌شنود.
مسئله این است که دیگر نمی‌خواهد بدون دلیل فقط اطاعت کند.
وقتی تمام گفت‌وگوی والد و نوجوان به دستور تبدیل شود:
«درس بخون.»
«گوشی رو کنار بذار.»
«اتاقت رو مرتب کن.»
«با اون دوستت نگرد.»
«این کار رو نکن.»
احتمال مقاومت بیشتر می‌شود.
گاهی توضیح دلیل یک قانون، شنیدن نظر نوجوان و مشارکت دادن او در بعضی تصمیم‌ها نتیجه بهتری از تکرار دستورها دارد.
دنیای نوجوان امروز با دوران نوجوانی بسیاری از والدین متفاوت است.
او ممکن است روزانه با زندگی صدها نفر در شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شود.
ظاهرش را مقایسه کند.
موفقیت تحصیلی‌اش را مقایسه کند.
احساس کند باید همیشه جذاب، موفق یا محبوب باشد.
در کنار این‌ها فشار درس، امتحان، روابط دوستی، تغییرات جسمی و نگرانی درباره آینده نیز وجود دارد.
گاهی پشت جمله:
«حوصله ندارم.»
دنیای پیچیده‌تری قرار دارد که هنوز درباره‌اش با ما صحبت نکرده است.
قرار نیست نوجوان را از تمام مشکلات زندگی دور نگه داریم.
چنین کاری اساساً ممکن نیست.
کاری که می‌توانیم انجام دهیم این است که کمک کنیم برای مواجهه با مشکلات ابزار بیشتری داشته باشد.
مهارت‌هایی مانند شناخت و مدیریت هیجان‌ها، ارتباط مؤثر، حل مسئله، تصمیم‌گیری، نه گفتن، مدیریت تعارض، خودآگاهی و مسئولیت‌پذیری می‌توانند در این دوره اهمیت زیادی داشته باشند.
به جای اینکه همیشه مسئله را برای نوجوان حل کنیم، بهتر است به‌تدریج یاد بگیرد:
وقتی مسئله‌ای پیش آمد، خودش چگونه با آن روبه‌رو شود؟
اعتمادبه‌نفس فقط با گفتن «تو عالی هستی» ساخته نمی‌شود.
نوجوان نیاز دارد تجربه کند که می‌تواند کاری را انجام دهد، اشتباه کند، دوباره تلاش کند و پیشرفت خودش را ببیند.
اگر دائماً به جای او تصمیم بگیریم یا قبل از هر اشتباه وارد عمل شویم، ناخواسته ممکن است این پیام را منتقل کنیم:
«تو بدون من از پسش برنمی‌آیی.»
دادن مسئولیت متناسب با سن و اجازه تجربه کردن می‌تواند بخشی از مسیر رشد باشد.
«ببین پسرخالت چقدر درس می‌خونه.»
«دختر فلانی رو ببین.»
«خواهرت هیچ‌وقت این‌طوری نبود.»
والد ممکن است با این جمله‌ها قصد ایجاد انگیزه داشته باشد، اما نوجوان ممکن است پیام دیگری دریافت کند:
«من به اندازه کافی خوب نیستم.»
اگر قرار است درباره پیشرفت صحبت کنیم، مقایسه نوجوان با عملکرد گذشته خودش معمولاً بسیار مفیدتر از مقایسه با دیگران است.
یکی از سخت‌ترین بخش‌های والد بودن همین‌جاست.
گاهی والدین نتیجه یک تصمیم را از قبل می‌بینند و می‌خواهند هر طور شده جلوی اشتباه نوجوان را بگیرند.
اما بخشی از رشد، تجربه کردن پیامد انتخاب‌هاست.
البته این موضوع درباره موقعیت‌های پرخطر صدق نمی‌کند و والدین در مسائل مرتبط با ایمنی باید مداخله کنند.
اما در تصمیم‌های کم‌خطر، بعضی اشتباه‌ها می‌توانند فرصت یادگیری باشند.
به جای:
«دیدی گفتم؟»
می‌توان پرسید:
«فکر می‌کنی دفعه بعد چه کاری می‌تونی متفاوت انجام بدی؟»
وقتی تمام ارتباط خانواده با نوجوان حول درس، نمره و آینده بچرخد، ممکن است نوجوان احساس کند ارزش او فقط به عملکرد تحصیلی‌اش وابسته است.
به جای اینکه فقط بپرسیم:
«چند شدی؟»
گاهی سؤال‌های دیگری هم لازم‌اند:
«امروز چطور گذشت؟»
«این روزها چی بیشتر خسته‌ات می‌کنه؟»
«چه چیزی برات جذابه؟»
هدف‌گذاری تحصیلی مهم است، اما نوجوان فقط یک دانش‌آموز نیست.
رابطه خوب با نوجوان به معنی آزادی بدون محدودیت نیست.
نوجوان همچنان به مرز نیاز دارد.
اما مرزهای مؤثر معمولاً مشخص، قابل فهم و تا حد امکان ثابت‌اند.
مثلاً به جای اینکه یک روز استفاده از موبایل آزاد باشد و روز دیگر ناگهان به دلیل عصبانیت گوشی برای یک هفته گرفته شود، بهتر است قوانین از قبل مشخص باشند.
قانونی که فقط هنگام عصبانیت والد ایجاد می‌شود، بیشتر شبیه تنبیه است تا مرزبندی.
همه تغییرات نوجوانی را نباید نشانه یک مشکل روان‌شناختی دانست.
اما اگر تغییرات شدید یا مداومی در خلق، خواب، عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی یا رفتار نوجوان مشاهده می‌شود، یا رفتارهایی وجود دارد که ایمنی او یا دیگران را تهدید می‌کند، بهتر است موضوع جدی گرفته شود و ارزیابی حرفه‌ای انجام شود.
در چنین شرایطی بهتر است مسئله صرفاً به «سنشه دیگه» نسبت داده نشود.
گاهی نوجوان دقیقاً می‌داند والدین قرار است چه بگویند.
قبل از اینکه جمله را تمام کنیم، ادامه‌اش را بلد است.
اما دانستن یک توصیه با توانایی اجرا کردن آن فرق دارد.
نوجوان برای ورود به دنیای بزرگسالی فقط به اطلاعات نیاز ندارد؛ به تمرین مهارت نیاز دارد.
باید فرصت داشته باشد تصمیم بگیرد، گفت‌وگو کند، مخالفت کند، مسئله حل کند، مسئولیت بپذیرد و پیامد انتخاب‌هایش را بفهمد.
نوجوانی فقط دوره‌ای نیست که خانواده باید somehow از آن عبور کند.
این دوره می‌تواند فرصت مهمی برای ساختن مهارت‌هایی باشد که نوجوان سال‌ها بعد در دانشگاه، محیط کار، دوستی‌ها و روابط عاطفی به آن‌ها نیاز خواهد داشت.
در کارگاه «مهارت‌های نوجوانی در عصر تکنولوژی» با دکتر مریم نظری نوجوانان در فضایی آموزشی با مهارت‌هایی روبه‌رو می‌شوند که برای زندگی در شرایط امروز به آن‌ها نیاز دارند.
هدف فقط این نیست که نوجوان «کمتر با گوشی باشد» یا «حرف‌شنوتر شود».
هدف مهم‌تر این است که یاد بگیرد در دنیایی که همیشه والدین کنارش نیستند، چگونه بهتر فکر کند، انتخاب کند و از خودش مراقبت کند.
شاید مهم‌ترین تغییر از اینجا شروع شود:
به جای اینکه همیشه از خودمان بپرسیم:
«چطور کاری کنم حرف من را گوش بدهد؟»
گاهی بپرسیم:
«چطور کاری کنم وقتی مسئله‌ای دارد، بتواند با من حرف بزند؟»
نوجوان همچنان به والد نیاز دارد؛ فقط شکل این نیاز نسبت به دوران کودکی تغییر کرده است.
قرار نیست تمام تصمیم‌هایش را بگیریم.
قرار است کم‌کم کمک کنیم خودش بتواند تصمیم‌های بهتری بگیرد.
و شاید یکی از مهم‌ترین مهارت‌های والدگری در این دوره همین باشد:
نزدیک ماندن، بدون اینکه نوجوان را خفه کنیم؛ و مرز داشتن، بدون اینکه رابطه را به میدان جنگ تبدیل کنیم.
شما به سایت رسمی ثبت‌نام هدایت می‌شوید. لطفاً مراحل ثبت نام و پرداخت را در سایت رسمی کارگاه ها تکمیل نمایید.
توجه فرمایید پس از ثبت نام جهت هماهنگی های لازم با شما نیک اندیش گرامی تماس حاصل خواهد شد.
